วิเคราะห์ข่าว
ทำความเข้าใจกับคำว่าความมั่นคงของชาติ

ท่านผู้อ่านท่านหนึ่งเล่าให้ฟังว่า มีปัญหากับเพื่อนในการตีความเรื่องความมั่นคงแห่งชาติ โดยถกเถียงกันว่าเรื่องไหนเป็นเรื่องความมั่นคงแห่งชาติ เรื่องไหนไม่ใช่ ท่านผู้อ่านท่านนี้กล่าวว่า ท่านพอจะเข้าใจว่าความมั่นคงแห่งชาติหมายถึงอะไร แต่ไม่รู้จะพูดอธิบายอย่างใดในเชิงวิชาการ และไม่รู้จะไปค้นหาแหล่งอ้างอิงได้ที่ใด จึงขอให้เขียนเรื่องนี้เพื่อนำไปอธิบายให้เพื่อนฟังและเพื่อเป็นมาตรฐานในการตัดสินว่า เรื่องใดเป็นความมั่นคงของชาติ เรื่องใดไม่ใช่

ผมคิดว่าเข้าใจปัญหาที่เกิดขึ้น เพราะไม่เพียงแต่ท่านผู้อ่านท่านนี้เท่านั้นที่มีปัญหา หลายคนคงมีปัญหาแบบเดียวกัน นักการเมืองและเจ้าหน้าที่รัฐจำนวนไม่น้อยที่ใช้คำว่า ความมั่นคงแห่งชาติอย่างพร่ำเพรื่อหรือเพื่ออ้างความชอบธรรมในสิ่งที่ตนกระทำ ทั้งที่บางทีอาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่า สิ่งที่เกิดขึ้นนั้นเป็นความมั่นคงของชาติจริงหรือไม่

เมื่อไปค้นนิยามคำว่า “ความมั่นคงแห่งชาติ” จากกฎหมายและระเบียบต่าง ๆ ทั้ง พ.ร.บ.สภาความมั่นแห่งชาติ พ.ศ.2502 พ.ร.บ.ข่าวกรองแห่งชาติ พ.ศ.2528 ระเบียบว่าด้วยการรักษาความปลอดภัยแห่งชาติ พ.ศ.2517 พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารทางราชการ พ.ศ.2540 ระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการ พ.ศ.2544 ก็ไม่พบคำนิยามของคำว่า ความมั่นคงแห่งชาติ แต่ไปพบในร่าง พ.ร.บ.ข่าวกรองแห่งชาติ พ.ศ............ ซึ่งระบุว่า

“ ความมั่นคงแห่งชาติ หมายความว่า การที่ประเทศชาติมีเอกราช อธิปไตย บูรณภาพแห่งดินแดน และความอยู่รอดปลอดภัยจากภัยคุกคามทุกรูปแบบ ทั้งทางการเมือง การทหาร เศรษฐกิจ สังคมจิตวิทยา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี การขนส่งและการสื่อสาร พลังงาน สิ่งแวดล้อม และทางอื่นๆ พร้อมทั้งมีความเจริญก้าวหน้า มีเกียรติและศักดิ์รีเป็นที่ยอมรับนับถือของนานาประเทศ รวมถึงการที่ประเทศดำรงอยู่ในการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข และประชาชนมีความรักสามัคคี มีคุณภาพชีวิต และความเป็นที่มั่นคงปลอดภัย”

ล่าสุดคือ ร่าง พ.ร.บ. การรักษาความมั่นคงในราชอาณาจักร พ.ศ...... ที่กำลังมีปัญหาอยู่ในขณะนี้ ได้ให้ความหมายของคำว่า “การรักษาความมั่นคงในราชอาณาจักร” ไว้ว่า

(1) การดำเนินการเพื่อให้ประชาชนมีวิถีชีวิตความเป็นอยู่อย่างปกติสุข มีความภาคภูมิใจในความเป็นไทย มีความรักและหวงแหนวัฒนธรรมและผืนแผ่นดินไทย ดำรงไว้ซึ่งเอกราชและการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ตลอดจนให้ประชาชนและทุก ๆ องค์กรมีความสามัคคี เข้มแข็ง พร้อมที่จะเชผิญภยันตรายต่อความมั่นคงของรัฐที่คาดว่าจะเกิดขึ้น ทั้งในภาวะปกติและภาวะไม่ปกติ

(2) การดำเนินการป้องกันและปราบปราม เพื่อให้สามารถควบคุมสถานการณ์อันเกิดจากการกระทำอันเป็นภัยต่อความมั่นคงในราชอาณาจักรให้กลับสู่ภาวะปกติ

นี่เป็นสิ่งที่ท่านสามารถอ้างอิงได้ แม้ว่า ร่าง พ.ร.บ.ทั้งสองยังไม่ได้ผ่านการพิจารณาของสภานิติบัญญัติแห่งชาติก็ตาม แต่ถ้าจะอ้างอิงคงต้องถ่ายสำเนา พ.ร.บ.ดังกล่าวติดตัวไว้ เพราะผู้อ้างคงจำไม่ได้ทั้งหมด ที่สำคัญ ให้อ่านหลาย ๆ เที่ยวก็อาจไม่เข้าใจสาระสำคัญของคำว่า ความมั่นคงแห่งชาติ เพราะดูเหมือนจะครอบคลุมไปหมดทุกอย่างเท่าที่สำนักงานกฤษฎีกานึกได้

อย่างไรก็ดี ผมไปได้คำนิยามคำว่า “ความมั่นคงแห่งชาติ” ซึ่งให้ความหมายได้สั้นที่สุด กระชับที่สุด ตรงที่สุด จำได้ง่ายที่สุด เข้าใจได้ง่ายที่สุด จากของฝรั่งที่ให้คำจำกัดความสั้น ๆ ไว้ว่า

“ ความมั่นคงแห่งชาติ ” (National Security) คือ ความอยู่รอด (Survival) ของประเทศ” ส่วนอีกแหล่งหนึ่งให้คำจำกัดความสั้น ๆ เช่นเดียวกันว่า “ความมั่นคงแห่งชาติ คือ ความอยู่รอด และความปลอดภัย (Survival and Safety) ของประเทศ”

เห็นไหมครับ เป็นคำอธิบายที่ไม่เยิ่นเย้อ สั้น ได้ใจความ ตรงประเด็น จำได้ง่าย เมื่อเข้าใจแล้วก็สามารถอธิบายให้เพื่อนฝูงฟังได้ง่ายที่สุด วิธีการอธิบายให้เข้าใจได้ง่าย ๆ ก็ลองเอาประเทศมาเปรียบเทียบกับคนธรรมดานี่แหละ เพราะประเทศก็ไม่ได้แตกต่างจากคนเราแต่อย่างใด

โดยทั่วไป คนเราเมื่อเกิดมาแล้วก็อยากมีชีวิตให้อยู่ยืนยาวที่สุดเท่าที่จะทำได้ คงไม่มีใครอยากตายเร็ว นี่หมายถึงคนโดยทั่วไป ไม่พูดถึงบางคนที่อกหัก ผิดหวัง ธุรกิจล่มจม ฯลฯ ที่อยากจะฆ่าตัวตาย อย่างไรก็ดี แม้คนอยากมีชีวิตอยู่ให้ยืนยาวที่สุด แต่คนก็เจอกับปัญหาจากภายนอกและภายในที่อาจทำให้ชีวิตสั้นลงก่อนเวลาอันควร ปัญหาจากภายนอกที่กระทบต่อชีวิตของคน อาจมาจากอุบัติเหตุ สงคราม ภัยพิบัติ เช่น เดินอยู่ดี ๆ อาจมีรถข้ามเกาะมาชนเราตาย หรือไปเที่ยวเธคอาจเจอลูกหลงจากนักเลงในเธอที่ทะเลาะกัน ฯลฯ ทำให้เราบาดเจ็บหรือเสียชีวิตได้ ส่วนปัญหาจากภายในที่กระทบต่อชีวิตของเรามาจากโรคภัยไข้เจ็บ ที่ปัจจุบันมีโรคร้ายแปลกใหม่ที่รักษาได้ยาก

ประเทศชาติก็เช่นเดียวกัน คนตายได้ แต่ประเทศชาติตายไม่ได้ แต่ทุกประเทศต่างก็เผชิญกับ “ภัย” จากภายในและภายนอกประเทศ ที่ทำให้ประเทศไม่มั่นคง ไม่ปลอดภัย หากผู้ปกครองบริหารจัดการความมั่นคงของชาติไม่ดี ชาติอาจสูญเสียอธิปไตยและตกเป็นอาณานิคมของประเทศอื่นได้ ดังที่เคยปรากฎมาแล้วช่วงลัทธิล่าอาณานิคมแพร่ระบาดในศตวรรษก่อน

ในร่าง พ.ร.บ.ความมั่นคงในราชอาณาจักร พ.ศ........ ได้กล่าวถึง “การกระทำอันเป็นภัยต่อความมั่นคงในราชอาณาจักร” ไว้ว่า “ การกระทำใด ๆ อันเป็นการมุ่งทำลาย หรือทำความเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย ทรัพย์สินของประชาชน หรือของรัฐ ไม่ว่าจะเป็นการจารกรรม การก่อวินาศกรรม การก่อการร้าย การก่ออาชญากรรมข้ามชาติ การบ่อนทำลาย การโฆษณาชวนเชื่อ การยุยง การปลุกปั่น การใช้กำลังประทุษร้าย โดยมีเจตนามุ่งหมายให้เกิดความไม่สงบสุขในชีวิตของประชาชน หรือก่อให้เกิดความเสียหายต่อความมั่นคงของรัฐ”

ประเทศทุกประเทศเจอภัยจากภายนอกและภายในด้วยกันแทบทั้งนั้น มากน้อยแตกต่างกันไป วันพรุ่งนี้ผมจะเขียนถึงวิธีการพิจารณาว่าอะไรคือความมั่นคงหรือไม่อย่างไรต่ออีกวัน